Interpol eslatmalari: turlari va ularga qarshi himoya
Interpol eslatmalari (Interpol Notices) — Interpol Bosh kotibiyati a’zo davlatning Milliy markaziy byurosi yoki xalqaro tashkilot so’rovi bilan e’lon qiladigan xalqaro hamkorlik so’rovlari va ogohlantirishlar. Ular ikki guruhga bo’linadi: muayyan maqsad uchun e’lon qilinadigan rangli eslatmalar va alohida hamkorlik doirasidagi maxsus eslatmalar (Interpolning ma’lumotlarni qayta ishlash qoidalari, 73-modda). Bosh kotibiyat har bir so’rovni qoidalarga va Interpol Ustaviga muvofiqligini tekshirgandan keyingina e’lon qiladi (74 va 77-moddalar).
Interpol nima
Interpol — Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti. Ustavining 2-moddasiga ko’ra uning maqsadi — har bir davlatning amaldagi qonunlari doirasida va Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi ruhida barcha jinoiy politsiya organlari o’rtasida keng o’zaro yordamni ta’minlash. Ustavning 3-moddasi Interpolga siyosiy, harbiy, diniy yoki irqiy xususiyatdagi har qanday aralashuv yoki faoliyatni qat’iyan taqiqlaydi.
Interpolning o’z politsiyachilari shaxslarni hibsga olmaydi. Eslatmani olgan Milliy markaziy byurolar uning ma’lumotlarini o’z davlatining vakolatli organlariga yetkazadi (80-modda), qanday choralar ko’rilishini esa har bir davlat o’z qonunchiligiga ko’ra hal qiladi.

⚠️ VAQT JUDA MUHIM — HAR BIR KUN G’ANIMAT
Ishingizni bepul huquqiy tahlil qildiring
Bizning ixtisoslashgan xalqaro yuridik jamoamiz transchegaraviy elementlarga ega bo’lgan ishlarda himoyani ta’minlaydi. Biz amaldagi xalqaro shartnomalarni tahlil qilamiz, yuzaga kelishi mumkin bo’lgan xavf-xatarlarni baholaymiz va sizning harakatlanish erkinligingizni himoya qilish hamda xalqaro eslatmalarni bekor qilish uchun bosqichma-bosqich himoya rejasini tayyorlaymiz.
Rangli eslatmalar
- Qizil eslatma — qidirilayotgan shaxsni topish va uni ekstraditsiya, topshirish yoki shunga o’xshash qonuniy harakat maqsadida hibsga olish yoki harakatini cheklash uchun (82-modda).
- Ko’k eslatma — jinoyat tergovi uchun shaxs haqida ma’lumot olish, uning joylashgan joyini yoki shaxsini aniqlash uchun (88-modda).
- Yashil eslatma — jamoat xavfsizligiga ehtimoliy tahdid deb hisoblangan shaxsning jinoiy faoliyati haqida ogohlantirish uchun; bunday xulosa milliy huquqni muhofaza qilish organining baholashiga asoslanishi kerak (89-modda).
- Sariq eslatma — bedarak yo’qolgan shaxsni topish yoki o’z shaxsini aytib bera olmaydigan shaxsni aniqlash uchun (90-modda).
- Qora eslatma — shaxsi aniqlanmagan murdalarni aniqlash uchun (91-modda).
- Binafsha eslatma — jinoyatchilar foydalanadigan usullar, buyumlar, qurilmalar va yashirish usullari haqida ogohlantirish yoki jinoyatlarni ochish uchun ma’lumot so’rash maqsadida (92-modda).
- To’q sariq eslatma — jamoat xavfsizligiga bevosita tahdid soluvchi va mulkka jiddiy zarar yetkazishi yoki odamlarga shikast yetkazishi mumkin bo’lgan voqea, shaxs, buyum, jarayon yoki usul haqida xabar berish uchun (93-modda).
Maxsus eslatmalar
- Interpol — BMT Xavfsizlik Kengashining maxsus eslatmasi — shaxs yoki tashkilot BMT Xavfsizlik Kengashi sanksiyalari ostida ekanligi haqida xabar berish uchun (95-modda).
- Kumush eslatma — jinoiy yo’l bilan olingan aktivlarni aniqlash va kuzatish uchun. U Interpol Bosh assambleyasining 2023-yilgi Vena sessiyasidagi qaroriga ko’ra sinov tariqasida joriy etilgan; birinchi kumush eslatma 2025-yil yanvarida Italiya so’rovi bilan e’lon qilingan.
Diffuziyalar
Eslatmalardan tashqari Milliy markaziy byurolar diffuziyalar yuborishi mumkin — shu kabi maqsadlardagi standart so’rovlar (shaxsni hibsga olish yoki harakatini cheklash, joylashgan joyini aniqlash, qo’shimcha ma’lumot olish va boshqalar, 97-modda). Diffuziya so’rovni faqat tanlangan davlatlarga yuborish yoki ma’lumotlarga kirishni cheklash zarur bo’lganda, shuningdek so’rov eslatma e’lon qilish shartlariga javob bermaganda qo’llanadi (99-modda). Diffuziya ham Interpol Ustavining 3-moddasiga mos kelishi shart.
O’zbekiston va Interpol
O’zbekistonda Interpolning Milliy markaziy byurosi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 29-noyabrdagi 573-son qarori bilan tashkil etilgan. Hozir byuro Ichki ishlar vazirligi tarkibida faoliyat yuritadi (Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 2-iyundagi 343-son qarori): u Interpol eslatmalari va diffuziyalarini qabul qiladi va O’zbekiston nomidan yuboradi.
Eslatma ustidan qanday shikoyat qilish mumkin
Har qanday eslatma yoki diffuziya ma’lumotlari Interpol axborot tizimida qayta ishlanadi, shuning uchun ular ustidan Interpol fayllarini nazorat qilish komissiyasiga (CCF) murojaat qilish mumkin: o’zingiz haqidagi ma’lumotlarga kirish, ularni tuzatish yoki o’chirishni so’rash (CCF Nizomining 29-moddasi). Asosiy dalillar — eslatma o’z turining shartlariga javob bermasligi, ma’lumotlarning noto’g’ri yoki eskirganligi, ishning siyosiy, harbiy, diniy yoki irqiy xususiyati (Ustavning 3-moddasi). Agar eslatma maqsadiga erishilgan bo’lsa yoki u shartlarga javob bermay qolsa, so’rov yuborgan byuro uni qaytarib olishi, Bosh kotibiyat esa bekor qilishi kerak (81-modda). CCF qarorlari Interpol uchun majburiy (Nizomning 38-moddasi).
Advokatlar qanday yordam beradi
- eslatma yoki diffuziya turini va undan kelib chiqadigan xavflarni aniqlash;
- so’rov Interpol qoidalari va Ustavining 3-moddasiga mosligini tahlil qilish;
- CCFga ma’lumotlarga kirish, ularni tuzatish yoki o’chirish to’g’risidagi so’rov tayyorlash;
- ekstraditsiya va milliy ish bo’yicha himoya. Bog’lanish — aloqa sahifasida.
Ko'p beriladigan savollar
Men haqimda Interpol eslatmasi borligini qanday bilish mumkin?
Rasmiy yo’l — CCFga o’zingiz haqidagi ma’lumotlarga kirish so’rovini yuborish (CCF Nizomining 29-moddasi). So’rov bepul (30-modda); CCF uni bir oy ichida qabul qilish mumkinligini hal qiladi (32-modda) va ma’lumotga kirish to’g’risidagi qarorni qabul qilingan kundan boshlab to’rt oy ichida chiqaradi (40-modda).
Interpol eslatmasi qancha muddat amal qiladi?
Interpol qoidalarida yagona muddat ko’rsatilmagan: ma’lumotlar maqsadga erishish uchun zarur bo’lgan muddatda saqlanadi, eng uzoq muddatni Interpol Ijroiya qo’mitasi belgilaydi (49-modda), muddat tugashidan oldin esa saqlash zarurati qayta ko’rib chiqiladi (50-modda).
Yangi turdagi eslatmani kim joriy qilishi mumkin?
Faqat Interpol Bosh assambleyasi. Agar eslatmada shaxsga oid ma’lumotlar bo’lsa, Bosh assambleya avval CCF fikrini olishi kerak (73-moddaning 2-qismi). Har bir tur uchun e’lon qilish shartlari alohida belgilanadi (73-moddaning 3-qismi).




